replika telefon ve modern islam
evet szilere en güzel bilgileri yazan replika telefon diyorki Kemal, özünde restorasyon için gerektiğinde modernistik bir söylemle komünal seferberliği hedefliyordu. Afgânî ve Abduh ise geleneksel paradigmada temel bir problem gördükleri için restorasyon yerine rekons-trüksiyonu hedefini benimsediler. Bu yüzden kısa vadede modernistik 1 bir söylemle politik seferberliğinlojiyle bekayı hedeflediği için Abduh’mı söylemi, Yeni OsmanlIlarda görüldüğü şekliyle stilistiğin ötesine geçen bir paradigmatik diskörsif modernizmesirAı. Bu ise, pasif rnodcıni/m
Skinner (1974: 296)^11 dikkat çektiği gibi Abduh türü bir yenilikçi, ideolog aydında dilde tamamıyla yeni ve olumlu değer yüklü, tasvirî terimlerin icadı yerine geleneksel terimlerin anlamlarını değiştirme eğilimi görülecekti. Bu konuda Kemal ile Abduh arasında en somut fark, ihtilaf gibi geleneksel nötr bir kavrama birincinin olumlu. İkincinin ise tam aksine olumsuz bir anlam yüklemesinde görülebilirdi.Afgânî ve Abduh, bir taraftan "ihtilaf, taklit" gibi geleneksel nötr veya olumlu kavramlara olumsuz anlamlar yüklerken diğer taraftan "içtihat, maslahat” gibi kavramlara da modern, olumlu anlamlar yüklediler. Yani Osmanlı aydınları, modern terimlerle geleneksel kavramları, Mısır modernistleri ise tam aksine geleneksel terimlerle modern kavramları anlatıyorlardı.
XIX.asır İslam dünyasındaki kavramsal değişme sürecini İran örneğinde ele alan nadir çalışmalardan biri olan Masroori (1999)’nin Cambridge Okulu perspektifinden incelemesi, Afgânî'nin etkilediği Mısırlı, Arap modernistlerin kavramları kullanış tarzını görmeyi mümkün kılar. Bu konuda Türkiye örneğinde ise sadece Kieser (2002)’in yayına hazırladığı bir çalışma göze çarpar.
OsmanlIlara özgü restorasyon hedefinin yol açtığı yumuşak ideoloji-leşme süreci, Kemal’in öngördüğü gibi XX. yüzyıl Türk ulus-devletinde basitçe şeriatın meclis tarafından askıya alınmasıyla sonuçlanacakb. Mısırlılara özgü rekonstrüksiyonu hedefinin yol açtığı sert ideolojileşme süreci, XX. yüzyılda ulus-devletleri çağında hızlanacaktı. İran, Mısır ve Hindistan-Pakistan gibi Batılı sömürgecilikten doğrudan çekmiş ülkelerin aydınları, Mannheim'ın ayırımıyla ütopya haline gelen İslam’ı tekrar hâkim kılmak için /ı/eoyoy>/e dönüştürme hedefini benimsedi. Bu özlem,
XX.yüzyılda Ahmed Han ve Afgânî’nin çığırını izleyen Khalifa Abdul Hâkim (1993) ve Ali Şeriatî gibi İranlı ve aydınlar tarafından açıkça dile getirilmişti.replika telefon Bu amaçla biz maalesef Türkçe ve Arapçada, İngilizcede The OxFord English Dictjonary gibi, örneğin "hürriyet, devlet” gibi kavramların tarihî gelişimini saptayan, faridı asırlarda insanlara ne ifade ettiğini gösteren, kavram analizinde büyük bir yardım sağlayacak tarihi gelişmeye dayalı sözlüklerden yoksunuz.
Bu noktada Türkiye’de de Cumhuriyet döneminde Necip Fazıl Kısakiirek’in İslam öğretisini ele aldığı kitabına İdeolocya Örgüsü adım verdiği hatırlanabilir.
346 BEDRİ GENCER
Diğer taraftan Batı’da siyasal’dan sosyal'e dönüşüm sürecine paraiçj olarak devrim ve reform yoluyla toplumsal dönüşümün araçları olarai^ ideolojiden sosyolojiye geçiş gerçekleşmişti. Bu açıdan bakıldığında, is. lam’ın Osmanlılara özgü yumuşak yorumunun '‘sosyoloji”ye. Mısırlılara özgü sert ideolojik yorumunun ise "ideoloji”ye tekabül ettiği söylenebilir Buna göre Namık Kemal, İslam dünyasının "ilk sosyologu”, Cemaleddin Afgânî ise “ilk ideologu” olarak belirir. Ancak kaynaklardaki yetersizliği “yönetim usulüne” bağlamasından anlaşılacağı gibi, temelde gelenekse], politikanın belirleyiciliği anlayışını sürdüren Namık Kemal (1327; 97) deği-şim sürecini hem filozof, hem sosyolog gözüyle, hem siyasal-normatif, hem sosyal-analitik açıdan ele almıştır.
Afgânî ile Abduh arasında dinin sivil ve sosyal olarak yorumlanmasına yönelik örtük işbölümü açısından bakıldığında birincisi ideolog, İkincisi ise sosyolog olarak görülebilir. Bunlar, Osmanh ile Mısırlı aydınların hedefledikleri dönüşümün tarzı için Batı’dan esinlendikleri bilgi türlerini simgeler. Daha somut olarak onların hedefledikleri dönüşüm tarzı için iki Batılı akımı model aldıkları gözlenebilirdi; anayasalcılık ve mesihçilik. Buna dikkat çeken ünlü oryantalist E. Kedourie (1992: 82, 268)dir. Ona göre, 1789 Fransız Devrimi’nden sonra anayasalcılık [constitutionalism] yanında Ortadoğu toplumlarını etkileyen diğer Batı kaynaklı bir akım da millennialism, yani mesihçiliktir (Tafsilat, Talmon 1960). Yeni OsmanlIlar ve Genç Türkler Avrupa siyasî geleneğinin anayasalcılık akımım benimserken, Afgânî ve ondan iham alan Ortadoğulu aydınlar güruhu bu geleneğin mesihçi ve devrimci çizgisine kaymıştı.
Şimdi kolaylık için Osmanh ile Mısırlı modernizmler arasında sayılan bu farkları bir şemaya dönüştürmek faydalı olacakür. Bu karşılaştırmanın, analiz kolaylığı için abartma ve soyutlamayla yapılan bir ideal tipleş-tirme olduğu, Mısır ile başta İran’ı da içeren genel olarak Osmanlı-dışı İslam dünyasının kastedildiğini bir kez daha hatırlatmak isteriz.
Öneminden dolayı ideolog olarak Afgânî, ayrı bir.bölümde ele alınacağı için çalışmamızın esas gelenek eleştirisi ve modernizm kısmında “iki sosyolog” olarak Osmanlı ve Mısır’dan Namık Kemal ile Muhammed Abduh’un görüşleri mukayese edilecektir. Kategorik olarak bakıldığında Namık Kemal, üdeba, Muhammed Abduh, ulema, Afgânî ise kendi iddiasına göre hukema (fılozoflar)dandı. Ancak toplumu dönüştürmek için açıklama, bunu için de sosyal-bilimsel bir bakış geliştirme ihtiyacı, kendi kendilerini yetiştiren Kemal ile Abduh’u birbirine yaldaştırmıştı. Batı düşüncesinin kaynaklarına inmek için Fransızca ve İngilizce öğrenen Abduh, özellikle Comte pozitivizminden derinden etkilenmişti (Kerr 1966: 138, Hourani 1993: 138). Batılı tabiî hukuk kavramından hareket eden Namık Kemal, bunun kendi dünyasındaki karşılığını bulmak için kendi kendini yetiştirerek İslam düşüncesine, tam aksine bir âlim olan Muhammed Abduh, dönüştürmeyi hedeflediği İslam’ın temel kavramlarının karşılığını bulmak için Batı düşüncesine yönelmişti. Onların Batılı ve İslâmî kavramların anlamlarını zıt yönlerde dönüştürmesi de bu zıt amaçlarından kaynaklanıyordu.
Ancak onlarda sosyal ve siyasal konulardaki ortak malzemeye karşılık karşılaştırma doğrudan İslam düşüncesinin meselelerine gelince entelektüel formasyonlar arasındaki asimetri ortaya çıkıyordu. Dinin temellerini teşkil eden kelam alanında birçok çağdaş Müslüman âlim gibi Muhammed Abduh da RisâJetCi't-Tevhîd bir eser verdiği gibi bir Kur’ân Tefsiri çalışması da yapmıştı. Ancak Namık Kemal gibi Yeni Osmanlılar "hüsn ü kubh" gibi İslam düşüncesine ilişkin teknik meselelere, ancak sosyal ve siyasal meseleleri işlerken yeri geldikçe girmişlerdir. Bununla birlikte aralarındaki sadece formel bir tefavüt idi.
edibinin tanı olarak şer’î paradigmaya bağlı bir perspektifle İslam düşü, cesinin meselelerine yaklaşımda gösterdiği hâkimiyet, hayrete değerdi
İNGİLİZ KÜLTÜR SAVAŞINA KARŞILIK
İngiltere’nin XIX. asrın ildnci yarısında Türklükle özdeş İslam’ı mah-kûmiyete yönelik kültür savaşına Osmanlı ve İslam dünyası doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki tür karşılık vermiştir. Savaşın sıcak anında Müslüman aydınların çeşitli basın-yayın araçlarını kullanarak başlıca İngiliz aydınlarına karşı redde ve savunmaya dayalı açık bir apolojetik tavır alması, doğrudan karşılık olarak görülebilirdi. Müslüman aydınların uzun vadede XIX. ve XX. asırda İslam’ı yeniden yorumlamaya yönelik bütün çabaları ise aslında “İslam, mâni’i teralckidir’’ temel tezine dayalı bu savaşa verilen dolaylı karşılığı oluşturuyordu. Biz de Müslüman aydınlarca İngiliz kültür savaşına verilen karşılıkları bu sıraya göre ele alacağız.replika telefon yazdı ve sundu..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder